ซื้อแฟรนไชส์: คำนวณระยะคืนทุนและยอดขายขั้นต่ำก่อนจ่ายค่าแรกเข้า

ค่าแรกเข้าเป็นแค่ส่วนหนึ่งของเงินลงทุน รวมเงินที่ต้องใช้ทั้งหมด หักค่ารอยัลตี้และเงินเดือนของเจ้าของ แล้วเทียบระยะคืนทุนกับอายุสัญญา พร้อมยอดขายต่อวันที่ร้านต้องทำได้

ตัวเลข 35.7 ขนาดใหญ่บนพื้นฟ้าลายตาราง ข้างภาพปฏิทินลายเส้นสีขาว 60 ช่อง ช่องที่ผ่านไปแล้วมีเครื่องหมายถูก และช่องหนึ่งเน้นเป็นสีดำ
ในบทความนี้
  1. ค่าธรรมเนียมที่ผู้ซื้อแฟรนไชส์จ่ายมีสามชั้น
  2. ขั้นที่ 1: รวมเงินลงทุนทั้งหมดก่อนวันเปิดร้าน
  3. ขั้นที่ 2: กำไรเงินสดต่อเดือน ต้องหักเงินเดือนของเจ้าของด้วย
  4. ขั้นที่ 3: ระยะคืนทุน เทียบกับอายุสัญญา
  5. ขั้นที่ 4: ยอดขายขั้นต่ำที่ร้านต้องทำได้
  6. ข้อมูลที่ต้องขอก่อนเซ็นสัญญา
  7. บัญชีและภาษี: ค่าแรกเข้าไม่ได้เป็นค่าใช้จ่ายทั้งก้อนในปีแรก
  8. เริ่มจากตรงไหน

ตัวเลขสองตัวที่คนสนใจซื้อแฟรนไชส์มองหาก่อนคือค่าแรกเข้ากับระยะเวลาคืนทุน ทั้งสองตัวเลขฟังดูชัดเจน แต่ตอบคำถามที่ผู้ซื้อต้องรู้จริงไม่ได้ เงินที่ต้องใช้ก่อนเปิดร้านมีมากกว่าค่าแรกเข้าหลายเท่า ค่าธรรมเนียมรายเดือนคิดจากยอดขาย ไม่ใช่จากกำไร และระยะคืนทุนที่ได้ยินมาอาจยังไม่ได้หักเงินเดือนของคนที่ยืนหน้าร้าน ซึ่งมักเป็นเจ้าของเอง

บทความนี้พาคิดตัวเลขสี่ชุดที่ควรมีบนกระดาษก่อนโอนค่าแรกเข้า ได้แก่ เงินลงทุนทั้งหมด กำไรเงินสดต่อเดือน ระยะคืนทุนเทียบกับอายุสัญญา และยอดขายขั้นต่ำที่ร้านต้องทำได้ พร้อมรายการข้อมูลที่ต้องขอจากผู้ขายแฟรนไชส์ เพื่อให้คำนวณจากตัวเลขของสาขาจริง ไม่ใช่จากตัวเลขในโบรชัวร์

ค่าธรรมเนียมที่ผู้ซื้อแฟรนไชส์จ่ายมีสามชั้น

กรมพัฒนาธุรกิจการค้าแบ่งเงินที่ผู้ลงทุนแฟรนไชส์ต้องจ่ายให้เจ้าของแฟรนไชส์ (Franchisor) ไว้เป็นกลุ่ม ๆ ซึ่งใช้เป็นโครงของการคำนวณได้ดี

  • ค่าแรกเข้าหรือค่าธรรมเนียมแฟรนไชส์ (Franchise Fee) จ่ายครั้งเดียวเพื่อได้สิทธิ์ใช้ชื่อ ระบบ และความรู้ของแบรนด์
  • ค่ารอยัลตี้ (Royalty Fee) หรือค่าส่วนแบ่งรายได้ จ่ายเป็นเปอร์เซ็นต์ของรายได้จากการขายสินค้าหรือบริการ
  • ค่าการตลาด (Marketing Fee) มักเก็บเป็นเปอร์เซ็นต์ของรายได้ เพื่อนำไปทำการตลาดส่วนรวมของแบรนด์
  • ค่าใช้จ่ายอื่น เช่น ค่าอบรม และค่าบริการเป็นครั้ง ๆ

นอกจากเงินที่จ่ายให้เจ้าของแฟรนไชส์ ยังมีเงินที่ผู้ซื้อจ่ายเองก่อนขายได้ชิ้นแรก เช่น ค่าตกแต่งร้านตามแบบของแบรนด์ อุปกรณ์ เงินประกันค่าเช่า และวัตถุดิบล็อตแรก ทั้งหมดนี้รวมกันจึงเป็นเงินลงทุนที่ต้องคืนทุน ไม่ใช่ค่าแรกเข้าอย่างเดียว

ขั้นที่ 1: รวมเงินลงทุนทั้งหมดก่อนวันเปิดร้าน

ตัวอย่างในบทความนี้เป็นตัวอย่างสมมติของร้านเครื่องดื่มแฟรนไชส์หนึ่งสาขา สัญญา 5 ปี (60 เดือน) ค่าเช่าพื้นที่เดือนละ 30,000 บาท ตัวเลขทุกตัวไม่รวม VAT

เงินลงทุนก่อนเปิดร้านของร้านแฟรนไชส์สมมติ (บาท)
รายการจำนวนเงิน
ค่าแรกเข้า (Franchise Fee)300,000
ตกแต่งร้านและอุปกรณ์ตามแบบของแบรนด์650,000
เงินประกันค่าเช่า 3 เดือน90,000
วัตถุดิบและบรรจุภัณฑ์ล็อตแรก60,000
เงินสำรองช่วงเปิดร้าน (ค่าใช้จ่ายก่อนเปิดและเดือนแรก ๆ ที่ยอดขายยังไม่เต็ม)150,000
รวมเงินลงทุน1,250,000

ค่าแรกเข้าในตัวอย่างนี้เป็นแค่ 24% ของเงินที่ต้องเตรียม รายการที่มักหลุดจากการคำนวณคือเงินสำรองช่วงเปิดร้าน ซึ่งเผื่อไว้สำหรับช่วงที่ลูกค้ายังไม่รู้จักร้านและยอดขายยังไม่ถึงเป้า ระหว่างนั้นค่าเช่า เงินเดือน และค่ารอยัลตี้เริ่มเดินตั้งแต่วันแรก ส่วนเงินประกันค่าเช่าจะได้คืนเมื่อจบสัญญาเช่า แต่ระหว่างนั้นเป็นเงินที่ถูกกันไว้ ใช้หมุนในร้านไม่ได้

ขั้นที่ 2: กำไรเงินสดต่อเดือน ต้องหักเงินเดือนของเจ้าของด้วย

แยกค่าใช้จ่ายรายเดือนเป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกเปลี่ยนตามยอดขาย (ต้นทุนผันแปร) กลุ่มที่สองต้องจ่ายเท่าเดิมไม่ว่าจะขายได้เท่าไร (ต้นทุนคงที่) ร้านสมมติขายได้เดือนละ 300,000 บาท

กำไรเงินสดต่อเดือนของร้านสมมติที่ยอดขาย 300,000 บาท (บาท)
รายการสัดส่วนของยอดขายบาทต่อเดือน
ยอดขาย100%300,000
วัตถุดิบและบรรจุภัณฑ์ที่ซื้อจากแบรนด์38%−114,000
ค่ารอยัลตี้5%−15,000
ค่าการตลาด2%−6,000
ค่าเช่าพื้นที่คงที่−30,000
พนักงาน 3 คน รวมเงินสมทบประกันสังคมคงที่−50,000
ค่าน้ำ ค่าไฟ และค่าส่วนกลางคงที่−15,000
ค่าใช้จ่ายอื่น (ซ่อมบำรุง ค่าธรรมเนียมรับชำระเงิน)คงที่−10,000
ค่าตอบแทนเจ้าของที่ทำงานในร้านคงที่−25,000
กำไรเงินสดต่อเดือน35,000

บรรทัดสุดท้ายของต้นทุนเป็นบรรทัดที่ต้องถามทุกครั้งว่าตัวเลขคืนทุนที่ได้รับมานับรวมไว้หรือไม่ ถ้าเจ้าของยืนหน้าร้านเองทุกวัน เวลานั้นมีราคา ถ้าไม่หัก กำไรจะดูเหมือน 60,000 บาท และระยะคืนทุนสั้นลงเกือบครึ่ง ทั้งที่ความจริงคือเจ้าของกำลังจ่ายเงินเดือนตัวเองด้วยเงินที่คิดว่าเป็นกำไร ใช้ตัวเลขเท่ากับเงินเดือนที่ต้องจ้างผู้จัดการร้านมาทำแทน

อีกเรื่องที่ต้องเห็นคือค่ารอยัลตี้และค่าการตลาดรวม 7% คิดจากยอดขาย ไม่ใช่จากกำไร ที่ยอดขาย 300,000 บาท ร้านจ่ายสองรายการนี้ 21,000 บาท เท่ากับ 60% ของกำไรเงินสดที่เหลือ และเดือนที่ร้านขาดทุนก็ยังต้องจ่ายเต็มจำนวน

ขั้นที่ 3: ระยะคืนทุน เทียบกับอายุสัญญา

ระยะคืนทุน (เดือน) = เงินลงทุนทั้งหมด ÷ กำไรเงินสดต่อเดือน

ร้านสมมติคืนทุนใน 1,250,000 ÷ 35,000 = 35.7 เดือน หรือราว 3 ปี จากสัญญา 5 ปี ถ้าไม่หักค่าตอบแทนเจ้าของ จะได้ 1,250,000 ÷ 60,000 = 20.8 เดือน ตัวเลขคนละเรื่องกันทั้งที่เป็นร้านเดียวกัน

คำแนะนำเรื่องการเลือกลงทุนแฟรนไชส์ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าให้ดูว่าระยะคืนทุนไม่เกินครึ่งหนึ่งของอายุสัญญา เหตุผลคือครึ่งหลังของสัญญาเป็นช่วงที่ผู้ซื้อได้กำไรจริง และเมื่อครบสัญญาอาจต้องจ่ายค่าต่ออายุ หรือปรับปรุงร้านตามแบบใหม่ของแบรนด์ ร้านสมมติต้องคืนทุนภายใน 30 เดือน แต่ใช้ 35.7 เดือน จึงยังไม่ผ่านเกณฑ์นี้

ตัวเลขนี้ยังไวต่อยอดขายมาก เพราะต้นทุนคงที่ไม่ลดตามยอดขาย

ผลของยอดขายต่อเดือนต่อร้านสมมติ (เงินลงทุน 1,250,000 บาท สัญญา 60 เดือน)
ยอดขายต่อเดือนกำไรเงินสดต่อเดือนระยะคืนทุนเงินสดสะสมเมื่อครบสัญญา
250,0007,500166.7 เดือน (เกินอายุสัญญา)−800,000
270,00018,50067.6 เดือน (เกินอายุสัญญา)−140,000
300,00035,00035.7 เดือน850,000
350,00062,50020.0 เดือน2,500,000

ยอดขายที่ลดลง 10% จาก 300,000 เหลือ 270,000 บาท ทำให้กำไรเงินสดหายไปเกือบครึ่ง จาก 35,000 เหลือ 18,500 บาท และร้านคืนทุนไม่ทันอายุสัญญา เงินสดสะสมในตารางคือกำไรเงินสดรวม 60 เดือนลบเงินลงทุน ยังไม่นับเงินประกันค่าเช่าที่ได้คืนและมูลค่าที่เหลือของอุปกรณ์

กราฟเส้นเงินสดสะสมของร้านแฟรนไชส์สมมติตลอดสัญญา 60 เดือน เริ่มที่ลบ 1.25 ล้านบาท ยอดขายเดือนละ 350,000 บาทตัดเส้นศูนย์ที่เดือน 20 และจบที่ 2.5 ล้านบาท ยอดขาย 300,000 บาทตัดเส้นศูนย์ที่เดือน 35.7 และจบที่ 0.85 ล้านบาท ยอดขาย 250,000 บาทไม่ถึงศูนย์และจบที่ลบ 0.8 ล้านบาท
ยอดขายต่างกันเดือนละ 50,000 บาท ทำให้ร้านเดียวกันคืนทุนในเดือนที่ 20 คืนทุนในเดือนที่ 36 หรือไม่คืนทุนเลยตลอดสัญญา

ขั้นที่ 4: ยอดขายขั้นต่ำที่ร้านต้องทำได้

แทนที่จะถามว่าร้านจะขายได้เท่าไร ให้กลับคำถามเป็นยอดขายต่ำสุดที่ทำให้ตัวเลขผ่าน แล้วไปตรวจกับสาขาที่เปิดอยู่จริงว่าทำได้หรือไม่ ร้านสมมติมีต้นทุนผันแปร 45% ของยอดขาย (วัตถุดิบ 38% รอยัลตี้ 5% ค่าการตลาด 2%) เหลือเป็นกำไรส่วนเกิน (Contribution Margin) 55% ต้นทุนคงที่รวมค่าตอบแทนเจ้าของเดือนละ 130,000 บาท

ยอดขายที่ไม่ขาดทุน = ต้นทุนคงที่ต่อเดือน ÷ อัตรากำไรส่วนเกิน
ยอดขายที่คืนทุนทันเป้า = (ต้นทุนคงที่ต่อเดือน + เงินลงทุน ÷ จำนวนเดือนเป้าหมาย) ÷ อัตรากำไรส่วนเกิน
  • ยอดขายที่ไม่ขาดทุน 130,000 ÷ 55% = ราว 236,400 บาทต่อเดือน หรือราว 7,900 บาทต่อวันถ้าเปิด 30 วัน
  • ยอดขายที่คืนทุนใน 30 เดือน (130,000 + 1,250,000 ÷ 30) ÷ 55% = (130,000 + 41,667) ÷ 55% = ราว 312,100 บาทต่อเดือน หรือราว 10,400 บาทต่อวัน

แปลงเป็นจำนวนแก้วหรือจำนวนบิลต่อวันจะเห็นภาพชัดขึ้น ถ้าบิลเฉลี่ย 80 บาท ยอด 10,400 บาทต่อวันคือราว 130 บิลต่อวัน จากนั้นไปยืนดูหน้าสาขาที่ทำเลคล้ายกันในวันธรรมดาหนึ่งวันและวันหยุดหนึ่งวัน นับว่ามีลูกค้าเท่าไร ตัวเลขที่นับเองนี้เชื่อได้มากกว่ายอดขายเฉลี่ยที่ได้ยินมา

ข้อมูลที่ต้องขอก่อนเซ็นสัญญา

สูตรข้างต้นจะแม่นเท่าตัวเลขที่ใส่ลงไป กรมพัฒนาธุรกิจการค้าแนะนำให้ไปดูสาขาที่สนใจ เจรจากับเจ้าของแฟรนไชส์ และศึกษารายละเอียดสัญญาก่อนตัดสินใจ รายการที่ควรขอเป็นลายลักษณ์อักษรมีดังนี้

  • ค่าธรรมเนียมทุกรายการและวิธีคิด ค่ารอยัลตี้และค่าการตลาดคิดจากยอดขายก่อนหรือหลังหักส่วนลดและค่าคอมมิชชันของแอปส่งอาหาร มียอดขั้นต่ำต่อเดือนหรือไม่
  • สินค้าและอุปกรณ์ที่บังคับซื้อจากแบรนด์ พร้อมราคาต่อหน่วย และเงื่อนไขการปรับราคา เพราะส่วนนี้เป็นต้นทุนก้อนใหญ่ที่สุดของร้านสมมติ
  • อายุสัญญา ค่าต่ออายุ และเงื่อนไขปรับปรุงร้าน เมื่อครบสัญญาต้องตกแต่งใหม่หรือไม่ และใครเป็นคนจ่าย
  • พื้นที่คุ้มครอง แบรนด์จะเปิดสาขาอื่นใกล้ร้านได้หรือไม่ ในรัศมีเท่าไร
  • การเลิกสัญญา ถ้าขาดทุนจนอยากปิด หรือถูกบอกเลิก อุปกรณ์และของตกแต่งเป็นของใคร มีค่าปรับเท่าไร
  • ตัวเลขของสาขาจริง ขอรายชื่อผู้ซื้อแฟรนไชส์รายเดิมเพื่อโทรถามเรื่องยอดขาย ต้นทุน และระยะคืนทุนที่เขาเจอจริง ถามด้วยว่ามีสาขาที่ปิดไปแล้วกี่แห่ง และปิดเพราะอะไร

สัญญาแฟรนไชส์เป็นสัญญาที่ผูกพันหลายปีและมักเขียนโดยฝ่ายเจ้าของแฟรนไชส์ ควรให้ทนายความอ่านก่อนเซ็น โดยเฉพาะข้อบอกเลิกสัญญาและค่าปรับ

บัญชีและภาษี: ค่าแรกเข้าไม่ได้เป็นค่าใช้จ่ายทั้งก้อนในปีแรก

ถ้าซื้อแฟรนไชส์ในนามบริษัท ค่าแรกเข้าคือต้นทุนของสิทธิ์ที่ใช้ได้ตามอายุสัญญา พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการหักค่าสึกหรอและค่าเสื่อมราคาของทรัพย์สิน (ฉบับที่ 145) กำหนดให้ต้นทุนเพื่อการได้มาซึ่งสิทธิ์อย่างอื่นที่จำกัดอายุการใช้ หักได้ในอัตราร้อยละ 100 หารด้วยจำนวนปีอายุการใช้ ค่าแรกเข้า 300,000 บาทของสัญญา 5 ปีจึงทยอยหักปีละ 60,000 บาท ส่วนค่าตกแต่งและอุปกรณ์ก็หักค่าเสื่อมราคาตามอายุการใช้งาน

ผลคือกำไรในงบการเงินจะต่ำกว่ากำไรเงินสดในตารางข้างต้น เพราะมีค่าตัดจำหน่ายและค่าเสื่อมราคาที่ไม่ได้จ่ายเป็นเงินสดแล้ว การคำนวณระยะคืนทุนจึงใช้กำไรเงินสด ส่วนการวางแผนภาษีใช้กำไรทางบัญชี ให้ผู้ทำบัญชียืนยันวิธีบันทึกตามข้อตกลงในสัญญาจริงก่อนปิดงบปีแรก

เริ่มจากตรงไหน

  1. ขอรายการค่าใช้จ่ายครบทุกบรรทัด ทั้งเงินที่จ่ายให้แบรนด์และเงินที่ต้องจ่ายเองก่อนเปิดร้าน แล้วบวกเงินสำรองช่วงเปิดร้าน
  2. ทำตารางกำไรเงินสดต่อเดือน ที่หักค่าตอบแทนของเจ้าของและคิดรอยัลตี้กับค่าการตลาดจากยอดขาย
  3. คำนวณระยะคืนทุนแล้วเทียบกับครึ่งหนึ่งของอายุสัญญา
  4. หายอดขายขั้นต่ำต่อวัน ทั้งยอดที่ไม่ขาดทุนและยอดที่คืนทุนทันเป้า แล้วแปลงเป็นจำนวนบิล
  5. ตรวจกับสาขาจริง ยืนนับลูกค้าหน้าร้านและโทรคุยกับผู้ซื้อแฟรนไชส์รายเดิมอย่างน้อยสามราย
  6. ลองลดยอดขาย 10–20% ถ้าตัวเลขยังคืนทุนได้ก่อนครบสัญญา จึงค่อยพิจารณาเงื่อนไขในสัญญาต่อ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน ภาษี หรือกฎหมายสำหรับธุรกิจใดธุรกิจหนึ่ง ร้าน ตัวเลข และอัตราค่าธรรมเนียมในบทความเป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ได้มาจากแฟรนไชส์ใดแฟรนไชส์หนึ่ง ข้อมูลของหน่วยงานรัฐตรวจสอบ ณ เดือนพฤศจิกายน 2569

แหล่งข้อมูล

เกี่ยวกับ Unigin Ventures

Venture Capital ที่ลงทุนใน Startup และ SME ทั้งในประเทศไทยและกลุ่มประเทศ CLMV พร้อมสนับสนุนด้านคำปรึกษาธุรกิจ บัญชี กฎหมาย และเทคโนโลยี

รู้จักเรา

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำด้านการลงทุน กฎหมาย บัญชี หรือภาษีสำหรับกรณีของท่านโดยเฉพาะ กฎหมายและอัตราภาษีอาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ

Unigin Ventures

มีธุรกิจที่อยากเติบโตไปอีกขั้น?

Unigin Ventures ลงทุนและสนับสนุน Startup และ SME ทั้งเงินทุน คำปรึกษาด้านการเงิน บัญชี กฎหมาย และเทคโนโลยี