ใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้: ออกเมื่อไร ต้องมีอะไร และปรับภาษีขายเดือนไหน

คืนสินค้า ลดราคา หรือคิดเงินขาดหลังออกใบกำกับภาษีไปแล้ว ดูว่าเหตุไหนออกใบลดหนี้หรือใบเพิ่มหนี้ได้ ต้องออกภายในเดือนไหน และผลต่อภาษีขายของผู้ขายกับภาษีซื้อของผู้ซื้อ

ข้อความ 82/10 ขนาดใหญ่บนพื้นฟ้าลายตาราง ข้างภาพเอกสารลายเส้นสีขาวที่มีตารางและเครื่องหมายถูกในวงกลมสีดำ
ในบทความนี้
  1. ใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้คืออะไร ใครออก
  2. เหตุการณ์แบบไหนออกใบไหน
  3. ออกภายในเดือนไหน และกระทบภาษีเดือนไหน
  4. ตัวอย่างคำนวณ
  5. รายการที่ต้องมีในใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้
  6. กรณีที่ใบลดหนี้ไม่ใช่เครื่องมือที่ถูก
  7. เริ่มจากตรงไหน

ขายของไปแล้ว ออกใบกำกับภาษีไปแล้ว และยื่น ภ.พ.30 ของเดือนนั้นไปแล้ว ต่อมาลูกค้าคืนสินค้าบางส่วน ขอลดราคาเพราะของไม่ตรงสเปก หรือพบว่าบิลค่าบริการคิดขาดไป หลายกิจการแก้ด้วยการยกเลิกใบกำกับภาษีเดิมแล้วออกใหม่ หรือหักกันเองตอนรับเงินโดยไม่มีเอกสาร ทั้งสองทางทำให้ภาษีขายในแบบที่ยื่นไม่ตรงกับความจริง และฝั่งลูกค้าก็ไม่รู้ว่าต้องปรับภาษีซื้อของตัวเอง

ประมวลรัษฎากรมีเอกสารสำหรับเรื่องนี้โดยตรง คือใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้ บทความนี้สรุปว่าเหตุการณ์แบบไหนออกใบไหนได้ ต้องออกภายในเดือนไหน ต้องมีรายการอะไร และผลต่อภาษีขายของผู้ขายกับภาษีซื้อของผู้ซื้อ พร้อมตัวอย่างตัวเลขและกรณีที่ใบลดหนี้ไม่ใช่เครื่องมือที่ถูก

ใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้คืออะไร ใครออก

ทั้งสองใบเป็นเอกสารที่ผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มออกให้ผู้ซื้อ เมื่อมูลค่าของสินค้าหรือบริการที่ขายไปแล้วเปลี่ยนไปหลังจากนำภาษีขายไปรวมคำนวณแล้ว

  • ใบลดหนี้ (Credit Note) ใช้เมื่อมูลค่าลดลง ตามมาตรา 82/10 และ 86/10
  • ใบเพิ่มหนี้ (Debit Note) ใช้เมื่อมูลค่าเพิ่มขึ้น ตามมาตรา 82/9 และ 86/9

สิ่งที่ทั้งสองใบไม่ทำคือแทนที่ใบกำกับภาษีเดิม ใบกำกับภาษีเดิมยังอยู่ ใบลดหนี้หรือใบเพิ่มหนี้บันทึกเฉพาะส่วนต่าง และอ้างเลขที่ใบกำกับภาษีเดิมไว้ เอกสารสองชุดรวมกันจึงเล่าได้ครบว่าขายไปเท่าไร และเปลี่ยนเพราะอะไร

เหตุการณ์แบบไหนออกใบไหน

มาตรา 82/10 ระบุเหตุที่มูลค่าลดลงไว้สี่กลุ่ม และประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 82) กำหนดเหตุอื่นเพิ่มอีกหกกรณี ส่วนมาตรา 82/9 ระบุเหตุที่มูลค่าเพิ่มขึ้นไว้สองกลุ่ม

เหตุการณ์หลังการขายและเอกสารที่ใช้
เหตุการณ์เอกสารที่มา
ลดราคาสินค้าเพราะสินค้าผิดข้อกำหนดที่ตกลงกัน ชำรุดเสียหาย ขาดจำนวน หรือคำนวณราคาสูงกว่าที่เป็นจริงใบลดหนี้มาตรา 82/10 (1)
ลดค่าบริการเพราะให้บริการผิดข้อกำหนด บริการขาดจำนวน หรือคำนวณค่าบริการสูงกว่าที่เป็นจริงใบลดหนี้มาตรา 82/10 (2)
รับสินค้าคืนเพราะชำรุดบกพร่อง ไม่ตรงตามตัวอย่าง หรือไม่ตรงตามคำพรรณนาใบลดหนี้มาตรา 82/10 (3)
บอกเลิกสัญญาบริการตามเหตุและเงื่อนไขที่อธิบดีกำหนดใบลดหนี้มาตรา 82/10 (4)
คืนเงินจ่ายล่วงหน้า เงินประกัน เงินมัดจำ หรือเงินจองให้ผู้ซื้อตามข้อตกลงทางการค้าใบลดหนี้ประกาศฯ ฉบับที่ 82
คืนหรือแลกเปลี่ยนสินค้าตามข้อตกลงทางการค้า ระหว่างผู้ประกอบการจดทะเบียนด้วยกัน หรือกับผู้ซื้อทั่วไปภายในเวลาอันสมควรใบลดหนี้ประกาศฯ ฉบับที่ 82
ให้บริการบกพร่อง ผิดข้อกำหนด หรือไม่ได้ให้บริการตามสัญญาใบลดหนี้ประกาศฯ ฉบับที่ 82
ต้องจ่ายเงินชดเชยหรือเงินลักษณะเดียวกันให้ผู้ซื้อตามข้อผูกพันในกฎหมายใบลดหนี้ประกาศฯ ฉบับที่ 82
ส่งสินค้าเกินจำนวนที่ตกลง หรือคำนวณราคาสินค้าต่ำกว่าที่เป็นจริงใบเพิ่มหนี้มาตรา 82/9 (1)
ให้บริการเกินข้อกำหนดที่ตกลง หรือคำนวณค่าบริการต่ำกว่าที่เป็นจริงใบเพิ่มหนี้มาตรา 82/9 (2)

ทั้งสองมาตรายังเปิดให้อธิบดีกำหนด "เหตุอื่น" เพิ่มได้ เหตุการณ์ที่ไม่ตรงกับตารางนี้จึงไม่ได้แปลว่าออกไม่ได้เสมอไป แต่ต้องมีประกาศหรือแนววินิจฉัยของกรมสรรพากรรองรับ ก่อนออกเอกสารให้ตรวจกับผู้ทำบัญชีทุกครั้ง

ออกภายในเดือนไหน และกระทบภาษีเดือนไหน

มาตรา 86/9 และ 86/10 ให้ออกใบเพิ่มหนี้หรือใบลดหนี้ในเดือนภาษีที่เหตุการณ์เกิดขึ้น ถ้ามีเหตุจำเป็นที่ออกไม่ทัน ให้ออกในเดือนภาษีถัดไป ส่วนผลต่อภาษีเป็นไปตามมาตรา 82/9 และ 82/10

ผลของใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้ต่อการคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม
เอกสารผู้ขาย (ผู้ออก)ผู้ซื้อ (ผู้ได้รับ)
ใบลดหนี้นำภาษีของมูลค่าที่ลดลงไปหักออกจากภาษีขาย ในเดือนภาษีที่ออกใบลดหนี้นำภาษีตามใบลดหนี้ไปหักออกจากภาษีซื้อ ในเดือนภาษีที่ได้รับใบลดหนี้
ใบเพิ่มหนี้นำภาษีของมูลค่าที่เพิ่มขึ้นไปรวมเป็นภาษีขาย ในเดือนภาษีที่ออกใบเพิ่มหนี้นำภาษีตามใบเพิ่มหนี้ไปหักในการคำนวณภาษี ในเดือนภาษีที่ได้รับใบเพิ่มหนี้

จุดที่ควรสังเกตคือไม่มีการย้อนไปแก้ ภ.พ.30 ของเดือนที่ขาย การปรับทั้งหมดเกิดในเดือนที่ออกหรือได้รับเอกสาร ใบลดหนี้ที่ผู้ขายออกปลายเดือนแต่ผู้ซื้อได้รับต้นเดือนถัดไป จึงอยู่คนละเดือนภาษีกันได้ ทั้งสองฝ่ายต้องลงวันที่รับและวันที่ออกให้ชัด

ตัวอย่างคำนวณ

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ก ขายวัสดุก่อสร้างให้บริษัท ข เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2569 มูลค่า 200,000 บาท ภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% เป็นเงิน 14,000 บาท รวม 214,000 บาท บริษัท ก นำภาษีขาย 14,000 บาทไปรวมใน ภ.พ.30 เดือนตุลาคมแล้ว

วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 บริษัท ข แจ้งว่าวัสดุ 10% ไม่ตรงสเปก สองฝ่ายตกลงลดราคา 20,000 บาท บริษัท ก ออกใบลดหนี้วันที่ 12 พฤศจิกายน และบริษัท ข ได้รับในวันเดียวกัน

มูลค่าตามใบกำกับภาษีเดิม 200,000 บาท − มูลค่าที่ถูกต้อง 180,000 บาท = ผลต่าง 20,000 บาท ภาษีที่ใช้คืน 20,000 × 7% = 1,400 บาท รวมลดหนี้ 21,400 บาท
ภ.พ.30 เดือนพฤศจิกายน 2569 ของบริษัท ก (ตัวอย่างสมมติ บาท)
รายการออกใบลดหนี้ไม่ได้ออกใบลดหนี้
ภาษีขายจากยอดขายเดือนพฤศจิกายน 1,000,000 บาท70,00070,000
หัก ภาษีขายตามใบลดหนี้−1,400−
หัก ภาษีซื้อของเดือน−49,000−49,000
ภาษีที่ต้องชำระ19,60021,000

ถ้าบริษัท ก ไม่ออกใบลดหนี้ และแค่รับเงินจากลูกค้า 192,600 บาท บริษัทจะเสียภาษีขายในส่วนที่ไม่ได้เก็บจากลูกค้าไป 1,400 บาท ฝั่งบริษัท ข ต้องลดภาษีซื้อลง 1,400 บาทในเดือนพฤศจิกายนที่ได้รับใบลดหนี้ ถ้าลืมลด บริษัท ข จะยื่นภาษีต่ำกว่าที่ต้องเสีย และอาจมีเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามมา รายละเอียดเรื่องนี้อยู่ในบทความ ยื่นภาษีช้าหรือยื่นผิด: เงินเพิ่ม เบี้ยปรับ และการยื่นเพิ่มเติม

ตัวอย่างใบเพิ่มหนี้

ตัวอย่างสมมติ บริษัทที่ปรึกษาเรียกเก็บค่าบริการเดือนตุลาคม 50,000 บาท ภาษี 3,500 บาท ต่อมาในเดือนพฤศจิกายนพบว่าคิดชั่วโมงงานขาดไป ค่าบริการที่ถูกต้องคือ 55,000 บาท บริษัทออกใบเพิ่มหนี้ผลต่าง 5,000 บาท ภาษีเรียกเก็บเพิ่ม 350 บาท แล้วนำ 350 บาทไปรวมเป็นภาษีขายของเดือนพฤศจิกายน ลูกค้าที่จดทะเบียนแล้วนำ 350 บาทไปเป็นภาษีซื้อในเดือนที่ได้รับใบเพิ่มหนี้

รายการที่ต้องมีในใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้

มาตรา 86/9 และ 86/10 กำหนดรายการไว้เกือบเหมือนกัน ต่างกันแค่บรรทัดภาษี

  1. คำว่า "ใบลดหนี้" หรือ "ใบเพิ่มหนี้" ให้เห็นเด่นชัด
  2. ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรของผู้ออก
  3. ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อสินค้าหรือผู้รับบริการ
  4. วัน เดือน ปีที่ออก
  5. หมายเลขของใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าตามใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง และจำนวนภาษีที่ใช้คืน (ใบลดหนี้) หรือเรียกเก็บเพิ่ม (ใบเพิ่มหนี้)
  6. คำอธิบายสั้น ๆ ถึงสาเหตุที่ออก
  7. ข้อความอื่นที่อธิบดีกำหนด

บรรทัดที่ 5 และ 6 เป็นบรรทัดที่หลุดบ่อยที่สุด ใบลดหนี้ที่เขียนแค่ยอดลดโดยไม่อ้างใบกำกับภาษีเดิมหรือไม่บอกสาเหตุ ทำให้ผู้ตรวจสอบโยงไม่ได้ว่าลดเพราะเหตุการณ์ที่กฎหมายยอมรับหรือไม่

กรณีที่ใบลดหนี้ไม่ใช่เครื่องมือที่ถูก

  • ส่วนลดที่ตกลงกันตอนขาย มาตรา 79 วรรคสอง (1) ไม่ให้นำส่วนลดที่ให้ในขณะขายและหักออกจากราคาแล้วมารวมเป็นฐานภาษี ให้หักส่วนลดในใบกำกับภาษีตั้งแต่แรก ไม่ต้องออกใบกำกับภาษีเต็มราคาแล้วตามด้วยใบลดหนี้
  • ลูกค้าไม่จ่ายเงิน การที่ลูกค้าไม่ชำระไม่ได้ทำให้มูลค่าสินค้าลดลง จึงไม่ใช่เหตุออกใบลดหนี้ ภาษีขายของหนี้ที่เก็บไม่ได้มีทางของมันเองตามมาตรา 82/11 เมื่อจำหน่ายหนี้สูญตามหลักเกณฑ์แล้ว อ่านต่อได้ใน ลูกหนี้ค้างนานและหนี้สูญ: ตั้งค่าเผื่อและตัดหนี้สูญ
  • ใบกำกับภาษีผิดเฉพาะชื่อหรือที่อยู่ของผู้ซื้อ มูลค่าของสินค้าไม่ได้เปลี่ยน จึงไม่เข้าเหตุของมาตรา 82/10 ให้ผู้ทำบัญชีแก้ตามวิธีของกรมสรรพากรสำหรับใบกำกับภาษีที่ผิดพลาด
  • ส่วนลดที่ให้ภายหลังเพราะเหตุทางการค้าอื่น เช่น ส่วนลดเมื่อซื้อครบเป้าทั้งปี ไม่อยู่ในรายการเหตุของมาตรา 82/10 และประกาศฯ ฉบับที่ 82 ที่สรุปไว้ข้างต้น วิธีปฏิบัติขึ้นกับรายละเอียดของข้อตกลง ให้ปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือขอหารือกรมสรรพากรก่อนออกเอกสาร

เริ่มจากตรงไหน

  1. ตั้งเลขชุดของใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้แยกจากใบกำกับภาษี และใช้แบบฟอร์มที่มีบรรทัดอ้างใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง ภาษี และสาเหตุ
  2. กำหนดให้ทุกการคืนสินค้า ลดราคา หรือคืนเงินมัดจำผ่านฝ่ายบัญชี ก่อนฝ่ายขายตกลงกับลูกค้า เพื่อตรวจว่าเข้าเหตุตามกฎหมายหรือไม่
  3. ออกเอกสารภายในเดือนที่เกิดเหตุ และบันทึกลงรายงานภาษีขายของเดือนที่ออก
  4. ฝั่งผู้ซื้อ ตรวจใบลดหนี้ที่ได้รับทุกสิ้นเดือน แล้วลดภาษีซื้อในเดือนที่ได้รับ ไม่ใช่เดือนที่ซื้อ
  5. กระทบยอดลูกหนี้กับใบกำกับภาษีและใบลดหนี้ทุกเดือน ยอดที่ลูกค้าหักจ่ายโดยไม่มีเอกสารรองรับคือสัญญาณว่ามีใบลดหนี้ที่ยังไม่ได้ออก

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีหรือกฎหมายสำหรับกิจการใดกิจการหนึ่ง บริษัทและตัวเลขในบทความเป็นตัวอย่างสมมติ อัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% (รวมภาษีท้องถิ่น) เป็นอัตราที่ลดลงชั่วคราวตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 807) พ.ศ. 2569 ถึงวันที่ 30 กันยายน 2570 ข้อมูลตรวจสอบกับเว็บไซต์กรมสรรพากร ณ เดือนพฤศจิกายน 2569

แหล่งข้อมูล

เกี่ยวกับ Unigin Ventures

Venture Capital ที่ลงทุนใน Startup และ SME ทั้งในประเทศไทยและกลุ่มประเทศ CLMV พร้อมสนับสนุนด้านคำปรึกษาธุรกิจ บัญชี กฎหมาย และเทคโนโลยี

รู้จักเรา

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำด้านการลงทุน กฎหมาย บัญชี หรือภาษีสำหรับกรณีของท่านโดยเฉพาะ กฎหมายและอัตราภาษีอาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ

Unigin Ventures

มีธุรกิจที่อยากเติบโตไปอีกขั้น?

Unigin Ventures ลงทุนและสนับสนุน Startup และ SME ทั้งเงินทุน คำปรึกษาด้านการเงิน บัญชี กฎหมาย และเทคโนโลยี