ใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้: ออกเมื่อไร ต้องมีอะไร และปรับภาษีขายเดือนไหน
คืนสินค้า ลดราคา หรือคิดเงินขาดหลังออกใบกำกับภาษีไปแล้ว ดูว่าเหตุไหนออกใบลดหนี้หรือใบเพิ่มหนี้ได้ ต้องออกภายในเดือนไหน และผลต่อภาษีขายของผู้ขายกับภาษีซื้อของผู้ซื้อ
ในบทความนี้
ขายของไปแล้ว ออกใบกำกับภาษีไปแล้ว และยื่น ภ.พ.30 ของเดือนนั้นไปแล้ว ต่อมาลูกค้าคืนสินค้าบางส่วน ขอลดราคาเพราะของไม่ตรงสเปก หรือพบว่าบิลค่าบริการคิดขาดไป หลายกิจการแก้ด้วยการยกเลิกใบกำกับภาษีเดิมแล้วออกใหม่ หรือหักกันเองตอนรับเงินโดยไม่มีเอกสาร ทั้งสองทางทำให้ภาษีขายในแบบที่ยื่นไม่ตรงกับความจริง และฝั่งลูกค้าก็ไม่รู้ว่าต้องปรับภาษีซื้อของตัวเอง
ประมวลรัษฎากรมีเอกสารสำหรับเรื่องนี้โดยตรง คือใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้ บทความนี้สรุปว่าเหตุการณ์แบบไหนออกใบไหนได้ ต้องออกภายในเดือนไหน ต้องมีรายการอะไร และผลต่อภาษีขายของผู้ขายกับภาษีซื้อของผู้ซื้อ พร้อมตัวอย่างตัวเลขและกรณีที่ใบลดหนี้ไม่ใช่เครื่องมือที่ถูก
ใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้คืออะไร ใครออก
ทั้งสองใบเป็นเอกสารที่ผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มออกให้ผู้ซื้อ เมื่อมูลค่าของสินค้าหรือบริการที่ขายไปแล้วเปลี่ยนไปหลังจากนำภาษีขายไปรวมคำนวณแล้ว
- ใบลดหนี้ (Credit Note) ใช้เมื่อมูลค่าลดลง ตามมาตรา 82/10 และ 86/10
- ใบเพิ่มหนี้ (Debit Note) ใช้เมื่อมูลค่าเพิ่มขึ้น ตามมาตรา 82/9 และ 86/9
สิ่งที่ทั้งสองใบไม่ทำคือแทนที่ใบกำกับภาษีเดิม ใบกำกับภาษีเดิมยังอยู่ ใบลดหนี้หรือใบเพิ่มหนี้บันทึกเฉพาะส่วนต่าง และอ้างเลขที่ใบกำกับภาษีเดิมไว้ เอกสารสองชุดรวมกันจึงเล่าได้ครบว่าขายไปเท่าไร และเปลี่ยนเพราะอะไร
เหตุการณ์แบบไหนออกใบไหน
มาตรา 82/10 ระบุเหตุที่มูลค่าลดลงไว้สี่กลุ่ม และประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 82) กำหนดเหตุอื่นเพิ่มอีกหกกรณี ส่วนมาตรา 82/9 ระบุเหตุที่มูลค่าเพิ่มขึ้นไว้สองกลุ่ม
| เหตุการณ์ | เอกสาร | ที่มา |
|---|---|---|
| ลดราคาสินค้าเพราะสินค้าผิดข้อกำหนดที่ตกลงกัน ชำรุดเสียหาย ขาดจำนวน หรือคำนวณราคาสูงกว่าที่เป็นจริง | ใบลดหนี้ | มาตรา 82/10 (1) |
| ลดค่าบริการเพราะให้บริการผิดข้อกำหนด บริการขาดจำนวน หรือคำนวณค่าบริการสูงกว่าที่เป็นจริง | ใบลดหนี้ | มาตรา 82/10 (2) |
| รับสินค้าคืนเพราะชำรุดบกพร่อง ไม่ตรงตามตัวอย่าง หรือไม่ตรงตามคำพรรณนา | ใบลดหนี้ | มาตรา 82/10 (3) |
| บอกเลิกสัญญาบริการตามเหตุและเงื่อนไขที่อธิบดีกำหนด | ใบลดหนี้ | มาตรา 82/10 (4) |
| คืนเงินจ่ายล่วงหน้า เงินประกัน เงินมัดจำ หรือเงินจองให้ผู้ซื้อตามข้อตกลงทางการค้า | ใบลดหนี้ | ประกาศฯ ฉบับที่ 82 |
| คืนหรือแลกเปลี่ยนสินค้าตามข้อตกลงทางการค้า ระหว่างผู้ประกอบการจดทะเบียนด้วยกัน หรือกับผู้ซื้อทั่วไปภายในเวลาอันสมควร | ใบลดหนี้ | ประกาศฯ ฉบับที่ 82 |
| ให้บริการบกพร่อง ผิดข้อกำหนด หรือไม่ได้ให้บริการตามสัญญา | ใบลดหนี้ | ประกาศฯ ฉบับที่ 82 |
| ต้องจ่ายเงินชดเชยหรือเงินลักษณะเดียวกันให้ผู้ซื้อตามข้อผูกพันในกฎหมาย | ใบลดหนี้ | ประกาศฯ ฉบับที่ 82 |
| ส่งสินค้าเกินจำนวนที่ตกลง หรือคำนวณราคาสินค้าต่ำกว่าที่เป็นจริง | ใบเพิ่มหนี้ | มาตรา 82/9 (1) |
| ให้บริการเกินข้อกำหนดที่ตกลง หรือคำนวณค่าบริการต่ำกว่าที่เป็นจริง | ใบเพิ่มหนี้ | มาตรา 82/9 (2) |
ทั้งสองมาตรายังเปิดให้อธิบดีกำหนด "เหตุอื่น" เพิ่มได้ เหตุการณ์ที่ไม่ตรงกับตารางนี้จึงไม่ได้แปลว่าออกไม่ได้เสมอไป แต่ต้องมีประกาศหรือแนววินิจฉัยของกรมสรรพากรรองรับ ก่อนออกเอกสารให้ตรวจกับผู้ทำบัญชีทุกครั้ง
ออกภายในเดือนไหน และกระทบภาษีเดือนไหน
มาตรา 86/9 และ 86/10 ให้ออกใบเพิ่มหนี้หรือใบลดหนี้ในเดือนภาษีที่เหตุการณ์เกิดขึ้น ถ้ามีเหตุจำเป็นที่ออกไม่ทัน ให้ออกในเดือนภาษีถัดไป ส่วนผลต่อภาษีเป็นไปตามมาตรา 82/9 และ 82/10
| เอกสาร | ผู้ขาย (ผู้ออก) | ผู้ซื้อ (ผู้ได้รับ) |
|---|---|---|
| ใบลดหนี้ | นำภาษีของมูลค่าที่ลดลงไปหักออกจากภาษีขาย ในเดือนภาษีที่ออกใบลดหนี้ | นำภาษีตามใบลดหนี้ไปหักออกจากภาษีซื้อ ในเดือนภาษีที่ได้รับใบลดหนี้ |
| ใบเพิ่มหนี้ | นำภาษีของมูลค่าที่เพิ่มขึ้นไปรวมเป็นภาษีขาย ในเดือนภาษีที่ออกใบเพิ่มหนี้ | นำภาษีตามใบเพิ่มหนี้ไปหักในการคำนวณภาษี ในเดือนภาษีที่ได้รับใบเพิ่มหนี้ |
จุดที่ควรสังเกตคือไม่มีการย้อนไปแก้ ภ.พ.30 ของเดือนที่ขาย การปรับทั้งหมดเกิดในเดือนที่ออกหรือได้รับเอกสาร ใบลดหนี้ที่ผู้ขายออกปลายเดือนแต่ผู้ซื้อได้รับต้นเดือนถัดไป จึงอยู่คนละเดือนภาษีกันได้ ทั้งสองฝ่ายต้องลงวันที่รับและวันที่ออกให้ชัด
ตัวอย่างคำนวณ
ตัวอย่างสมมติ บริษัท ก ขายวัสดุก่อสร้างให้บริษัท ข เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2569 มูลค่า 200,000 บาท ภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% เป็นเงิน 14,000 บาท รวม 214,000 บาท บริษัท ก นำภาษีขาย 14,000 บาทไปรวมใน ภ.พ.30 เดือนตุลาคมแล้ว
วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 บริษัท ข แจ้งว่าวัสดุ 10% ไม่ตรงสเปก สองฝ่ายตกลงลดราคา 20,000 บาท บริษัท ก ออกใบลดหนี้วันที่ 12 พฤศจิกายน และบริษัท ข ได้รับในวันเดียวกัน
มูลค่าตามใบกำกับภาษีเดิม 200,000 บาท − มูลค่าที่ถูกต้อง 180,000 บาท = ผลต่าง 20,000 บาท ภาษีที่ใช้คืน 20,000 × 7% = 1,400 บาท รวมลดหนี้ 21,400 บาท
| รายการ | ออกใบลดหนี้ | ไม่ได้ออกใบลดหนี้ |
|---|---|---|
| ภาษีขายจากยอดขายเดือนพฤศจิกายน 1,000,000 บาท | 70,000 | 70,000 |
| หัก ภาษีขายตามใบลดหนี้ | −1,400 | − |
| หัก ภาษีซื้อของเดือน | −49,000 | −49,000 |
| ภาษีที่ต้องชำระ | 19,600 | 21,000 |
ถ้าบริษัท ก ไม่ออกใบลดหนี้ และแค่รับเงินจากลูกค้า 192,600 บาท บริษัทจะเสียภาษีขายในส่วนที่ไม่ได้เก็บจากลูกค้าไป 1,400 บาท ฝั่งบริษัท ข ต้องลดภาษีซื้อลง 1,400 บาทในเดือนพฤศจิกายนที่ได้รับใบลดหนี้ ถ้าลืมลด บริษัท ข จะยื่นภาษีต่ำกว่าที่ต้องเสีย และอาจมีเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามมา รายละเอียดเรื่องนี้อยู่ในบทความ ยื่นภาษีช้าหรือยื่นผิด: เงินเพิ่ม เบี้ยปรับ และการยื่นเพิ่มเติม
ตัวอย่างใบเพิ่มหนี้
ตัวอย่างสมมติ บริษัทที่ปรึกษาเรียกเก็บค่าบริการเดือนตุลาคม 50,000 บาท ภาษี 3,500 บาท ต่อมาในเดือนพฤศจิกายนพบว่าคิดชั่วโมงงานขาดไป ค่าบริการที่ถูกต้องคือ 55,000 บาท บริษัทออกใบเพิ่มหนี้ผลต่าง 5,000 บาท ภาษีเรียกเก็บเพิ่ม 350 บาท แล้วนำ 350 บาทไปรวมเป็นภาษีขายของเดือนพฤศจิกายน ลูกค้าที่จดทะเบียนแล้วนำ 350 บาทไปเป็นภาษีซื้อในเดือนที่ได้รับใบเพิ่มหนี้
รายการที่ต้องมีในใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้
มาตรา 86/9 และ 86/10 กำหนดรายการไว้เกือบเหมือนกัน ต่างกันแค่บรรทัดภาษี
- คำว่า "ใบลดหนี้" หรือ "ใบเพิ่มหนี้" ให้เห็นเด่นชัด
- ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรของผู้ออก
- ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อสินค้าหรือผู้รับบริการ
- วัน เดือน ปีที่ออก
- หมายเลขของใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าตามใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง และจำนวนภาษีที่ใช้คืน (ใบลดหนี้) หรือเรียกเก็บเพิ่ม (ใบเพิ่มหนี้)
- คำอธิบายสั้น ๆ ถึงสาเหตุที่ออก
- ข้อความอื่นที่อธิบดีกำหนด
บรรทัดที่ 5 และ 6 เป็นบรรทัดที่หลุดบ่อยที่สุด ใบลดหนี้ที่เขียนแค่ยอดลดโดยไม่อ้างใบกำกับภาษีเดิมหรือไม่บอกสาเหตุ ทำให้ผู้ตรวจสอบโยงไม่ได้ว่าลดเพราะเหตุการณ์ที่กฎหมายยอมรับหรือไม่
กรณีที่ใบลดหนี้ไม่ใช่เครื่องมือที่ถูก
- ส่วนลดที่ตกลงกันตอนขาย มาตรา 79 วรรคสอง (1) ไม่ให้นำส่วนลดที่ให้ในขณะขายและหักออกจากราคาแล้วมารวมเป็นฐานภาษี ให้หักส่วนลดในใบกำกับภาษีตั้งแต่แรก ไม่ต้องออกใบกำกับภาษีเต็มราคาแล้วตามด้วยใบลดหนี้
- ลูกค้าไม่จ่ายเงิน การที่ลูกค้าไม่ชำระไม่ได้ทำให้มูลค่าสินค้าลดลง จึงไม่ใช่เหตุออกใบลดหนี้ ภาษีขายของหนี้ที่เก็บไม่ได้มีทางของมันเองตามมาตรา 82/11 เมื่อจำหน่ายหนี้สูญตามหลักเกณฑ์แล้ว อ่านต่อได้ใน ลูกหนี้ค้างนานและหนี้สูญ: ตั้งค่าเผื่อและตัดหนี้สูญ
- ใบกำกับภาษีผิดเฉพาะชื่อหรือที่อยู่ของผู้ซื้อ มูลค่าของสินค้าไม่ได้เปลี่ยน จึงไม่เข้าเหตุของมาตรา 82/10 ให้ผู้ทำบัญชีแก้ตามวิธีของกรมสรรพากรสำหรับใบกำกับภาษีที่ผิดพลาด
- ส่วนลดที่ให้ภายหลังเพราะเหตุทางการค้าอื่น เช่น ส่วนลดเมื่อซื้อครบเป้าทั้งปี ไม่อยู่ในรายการเหตุของมาตรา 82/10 และประกาศฯ ฉบับที่ 82 ที่สรุปไว้ข้างต้น วิธีปฏิบัติขึ้นกับรายละเอียดของข้อตกลง ให้ปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือขอหารือกรมสรรพากรก่อนออกเอกสาร
เริ่มจากตรงไหน
- ตั้งเลขชุดของใบลดหนี้และใบเพิ่มหนี้แยกจากใบกำกับภาษี และใช้แบบฟอร์มที่มีบรรทัดอ้างใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง ภาษี และสาเหตุ
- กำหนดให้ทุกการคืนสินค้า ลดราคา หรือคืนเงินมัดจำผ่านฝ่ายบัญชี ก่อนฝ่ายขายตกลงกับลูกค้า เพื่อตรวจว่าเข้าเหตุตามกฎหมายหรือไม่
- ออกเอกสารภายในเดือนที่เกิดเหตุ และบันทึกลงรายงานภาษีขายของเดือนที่ออก
- ฝั่งผู้ซื้อ ตรวจใบลดหนี้ที่ได้รับทุกสิ้นเดือน แล้วลดภาษีซื้อในเดือนที่ได้รับ ไม่ใช่เดือนที่ซื้อ
- กระทบยอดลูกหนี้กับใบกำกับภาษีและใบลดหนี้ทุกเดือน ยอดที่ลูกค้าหักจ่ายโดยไม่มีเอกสารรองรับคือสัญญาณว่ามีใบลดหนี้ที่ยังไม่ได้ออก
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีหรือกฎหมายสำหรับกิจการใดกิจการหนึ่ง บริษัทและตัวเลขในบทความเป็นตัวอย่างสมมติ อัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% (รวมภาษีท้องถิ่น) เป็นอัตราที่ลดลงชั่วคราวตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 807) พ.ศ. 2569 ถึงวันที่ 30 กันยายน 2570 ข้อมูลตรวจสอบกับเว็บไซต์กรมสรรพากร ณ เดือนพฤศจิกายน 2569
แหล่งข้อมูล
- ประมวลรัษฎากร มาตรา 80 ถึง 82 (มาตรา 82/9 82/10 และ 82/11 ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ และหนี้สูญ) — กรมสรรพากร
- ประมวลรัษฎากร มาตรา 85 ถึง 86 (มาตรา 86/9 และ 86/10 เวลาออกและรายการในใบเพิ่มหนี้และใบลดหนี้) — กรมสรรพากร
- ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 82) กำหนดเหตุอื่นตามมาตรา 82/10 — กรมสรรพากร
- ประมวลรัษฎากร มาตรา 77 ถึง 79 (มาตรา 79 ฐานภาษีและส่วนลดในขณะขาย) — กรมสรรพากร
- พระราชกฤษฎีกาออกตามความในประมวลรัษฎากร (ฉบับที่ 807) พ.ศ. 2569 ขยายเวลาการลดอัตราภาษีมูลค่าเพิ่มถึงวันที่ 30 กันยายน 2570 — กรมสรรพากร