ภาษีธุรกิจเฉพาะและอากรแสตมป์: สิ่งที่ SME ต้องรู้ก่อนขายที่ดิน ให้กู้ หรือเซ็นสัญญา

เจ้าของ SME ส่วนใหญ่รู้จักภาษีมูลค่าเพิ่ม ภาษีเงินได้นิติบุคคล และภาษีหัก ณ ที่จ่าย แต่มีอีกสองภาษีที่มักโผล่มาตอนไม่ได้เตรียมตัว คือภาษีธุรกิจเฉพาะ (Specific Business Tax) ที่เก็บเมื่อบริษัทขายที่ดินหรือให้กู้ยืมเงิน และอากรแสตมป์ (Stamp Duty) ที่ผูกอยู่กับสัญญาแทบทุกฉบับที่บริษัทเซ็น

สองภาษีนี้ยอดเงินไม่ได้สูงเสมอไป แต่ถ้าลืม เงินเพิ่มจะสูงกว่าภาษีหลายเท่า และสัญญาที่ไม่ได้ติดอากรใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรให้ครบ บทความนี้สรุปว่าเมื่อไรต้องเสีย อัตราเท่าไร ใครเป็นคนจ่าย และตัวอย่างที่คำนวณให้ดู

ภาษีธุรกิจเฉพาะคืออะไร ใช้กับกิจการแบบไหน

ภาษีธุรกิจเฉพาะเก็บจากกิจการบางประเภทแทนภาษีมูลค่าเพิ่ม ประมวลรัษฎากรมาตรา 91/2 ระบุไว้แปดกลุ่ม ได้แก่ การธนาคาร ธุรกิจเงินทุนและหลักทรัพย์ การรับประกันชีวิต โรงรับจำนำ การประกอบกิจการโดยปกติเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ เช่น การให้กู้ยืมเงิน การขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไร การขายหลักทรัพย์ในตลาดหลักทรัพย์ และกิจการอื่นตามพระราชกฤษฎีกา ซึ่งรวมถึงแฟคเตอริ่ง

จุดที่ต่างจากภาษีมูลค่าเพิ่มคือ ฐานภาษีเป็นรายรับก่อนหักรายจ่ายใด ๆ (มาตรา 91/5) และไม่มีภาษีซื้อมาหักออก

ภาษีท้องถิ่นเก็บเพิ่มอีก 10% ของภาษีธุรกิจเฉพาะ อัตรา 3.0% จึงกลายเป็น 3.3% ของรายรับ

สำหรับ SME ที่ไม่ได้ทำธุรกิจการเงิน สองกรณีที่เจอบ่อยที่สุดคือ บริษัทขายที่ดินหรืออาคาร และบริษัทให้คนอื่นกู้ยืมเงิน

บริษัทขายที่ดินหรืออาคาร

พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 342) พ.ศ. 2541 กำหนดว่าการขายอสังหาริมทรัพย์แบบใดถือเป็นทางค้าหรือหากำไร ข้อที่เจ้าของกิจการควรรู้คือ

• บุคคลธรรมดา ขายภายในห้าปีนับแต่วันที่ได้มา ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น เช่น ได้มาทางมรดก หรือเป็นที่อยู่อาศัยที่มีชื่อในทะเบียนบ้านไม่น้อยกว่าหนึ่งปี
• บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล การขายอสังหาริมทรัพย์ที่มีไว้ในการประกอบกิจการเข้าข่ายภาษีธุรกิจเฉพาะ โดยไม่มีเงื่อนไขห้าปี ถือมาสิบปีแล้วขายก็ยังต้องเสีย

ภาษีนี้ชำระที่สำนักงานที่ดินในวันจดทะเบียนโอน ไม่ได้ยื่นเป็นรายเดือนเหมือนกิจการอื่น และพนักงานเจ้าหน้าที่จะไม่จดทะเบียนให้จนกว่าจะชำระครบ (มาตรา 91/10) เมื่อเสียภาษีธุรกิจเฉพาะแล้ว ใบรับสำหรับการโอนอสังหาริมทรัพย์ได้รับยกเว้นอากรแสตมป์ ซึ่งปกติเสีย 1 บาทต่อทุก 200 บาท หรือ 0.5% (บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะแห่งตราสาร 28 (ข))

ตัวอย่างสมมติ บริษัทขายที่ดินที่ใช้เป็นโกดังเก่าได้เงิน 10,000,000 บาท

ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.0% = 300,000 บาท
ภาษีท้องถิ่น 10% ของภาษีธุรกิจเฉพาะ = 30,000 บาท
รวม 330,000 บาท (ไม่ต้องเสียอากรแสตมป์ 0.5% อีก 50,000 บาท)

ยอดนี้เป็นเงินสดที่ต้องเตรียมในวันโอน แยกจากค่าธรรมเนียมโอนและภาษีอื่นที่สำนักงานที่ดินเรียกเก็บ ถ้ากำลังตัดสินใจว่าจะถือที่ดินในชื่อบริษัทหรือในชื่อบุคคล หรือกำลังเจรจาราคาขาย ควรใส่ตัวเลขนี้ในการคำนวณตั้งแต่แรก

บริษัทให้กู้ยืมเงิน

มาตรา 91/2 (5) ยกตัวอย่าง "การให้กู้ยืมเงิน" เป็นกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ ดอกเบี้ยที่บริษัทได้รับจึงอาจต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.0% บวกภาษีท้องถิ่นเป็น 3.3% แม้บริษัทจะทำธุรกิจอื่นเป็นหลัก

ข้อยกเว้นที่ใช้บ่อยอยู่ในพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 240) พ.ศ. 2534 มาตรา 3 (32) ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 571 ยกเว้นดอกเบี้ยสองกรณีสำหรับบริษัทที่ไม่ได้ทำธุรกิจธนาคาร ธุรกิจเงินทุน หรือประกันชีวิต

• บริษัทในเครือเดียวกันให้กู้ยืมกันเอง โดย "ในเครือเดียวกัน" หมายถึงนิติบุคคลหนึ่งถือหุ้นในอีกแห่งไม่น้อยกว่า 25% ของหุ้นที่มีสิทธิออกเสียง และถือมาไม่น้อยกว่าหกเดือนก่อนวันกู้ยืม
• ดอกเบี้ยเงินฝาก หรือตั๋วเงินที่ออกโดยสถาบันการเงิน ในอัตราปกติ

สิ่งที่ข้อยกเว้นนี้ไม่ครอบคลุมคือ การให้กู้แก่บริษัทที่ถือหุ้นน้อยกว่า 25% บริษัทที่เพิ่งซื้อหุ้นมาไม่ถึงหกเดือน หรือให้บุคคลภายนอกกู้ กรณีเหล่านี้ควรถามผู้ทำบัญชีว่าเข้าข่ายกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์หรือไม่ก่อนทำสัญญา

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ก ให้บริษัท ข กู้ 2,000,000 บาท ดอกเบี้ย 5% ต่อปี บริษัท ก ถือหุ้นบริษัท ข อยู่ 10%

ดอกเบี้ยรับต่อปี = 2,000,000 × 5% = 100,000 บาท
ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.0% = 3,000 บาท บวกภาษีท้องถิ่น 300 บาท รวม 3,300 บาทต่อปี
อากรแสตมป์สัญญากู้ = 2,000,000 ÷ 2,000 = 1,000 บาท (ผู้ให้กู้เป็นผู้เสีย)

ถ้าบริษัท ก ถือหุ้น 25% ขึ้นไปมาแล้วหกเดือนก่อนวันกู้ ดอกเบี้ยจะได้รับยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะ แต่สัญญากู้ยังต้องติดอากรแสตมป์ตามปกติ

หน้าที่เมื่อต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะเป็นประจำ

• จดทะเบียนภาษีธุรกิจเฉพาะภายใน 30 วันนับแต่วันเริ่มประกอบกิจการ (มาตรา 91/12)
• ยื่นแบบ ภ.ธ.40 เป็นรายเดือนภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป และต้องยื่นแม้เดือนนั้นไม่มีรายรับ (มาตรา 91/10)
• การขายอสังหาริมทรัพย์ไม่ต้องยื่นรายเดือน เพราะชำระที่สำนักงานที่ดินตอนจดทะเบียนแล้ว

อากรแสตมป์: ติดกับสัญญาไหน เท่าไร ใครจ่าย

อากรแสตมป์เก็บจากตราสาร คือเอกสารตามที่บัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายหมวด 6 ของประมวลรัษฎากรกำหนดไว้ 28 ลักษณะ ตารางนี้สรุปเฉพาะที่ SME ใช้บ่อย "เศษ" ให้ปัดขึ้นเป็นหน่วยเต็ม

ตัวอย่างสมมติ สามรายการที่บริษัทเล็กอาจเจอในปีเดียว

• เช่าสำนักงาน 3 ปี เดือนละ 50,000 บาท ค่าเช่ารวม 1,800,000 บาท อากร 1,800 บาท
• รับจ้างทำระบบให้ลูกค้า สินจ้าง 3,000,000 บาท ฝั่งผู้รับจ้างเสียอากร 3,000 บาท
• ผู้ถือหุ้นโอนหุ้น 10,000 หุ้น มูลค่าที่ชำระแล้วหุ้นละ 100 บาท ในราคาหุ้นละ 300 บาท อากรคิดจาก 3,000,000 บาทที่สูงกว่า เป็น 3,000 บาท

ข้อที่มักพลาดคือ สัญญาจ้างทำของมักถูกเรียกว่า "สัญญาบริการ" แต่ถ้าเนื้องานคือการทำงานให้สำเร็จเป็นผลงาน เช่น สร้าง ติดตั้ง หรือพัฒนาระบบ ก็ยังเป็นจ้างทำของ ผู้รับจ้างต้องเสียอากร ส่วนสัญญาที่ทำนอกประเทศไทยและปฏิบัติตามสัญญานอกประเทศไทยได้รับยกเว้น

ตราสารอิเล็กทรอนิกส์บางลักษณะชำระอากรเป็นตัวเงินผ่านเว็บไซต์กรมสรรพากรด้วยแบบ อ.ส.9 แทนการปิดแสตมป์ ถ้าบริษัทเซ็นสัญญาแบบอิเล็กทรอนิกส์ ให้ตรวจประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับอากรแสตมป์ฉบับล่าสุดว่าสัญญาประเภทนั้นต้องชำระอย่างไร

ลืมติดอากรแล้วเกิดอะไรขึ้น

อากรต้องเสียเมื่อทำตราสาร ถ้าไม่ได้ติดไว้ ประมวลรัษฎากรกำหนดเงินเพิ่มอากรเป็นขั้นตามเวลาที่ผ่านไปและตามว่าใครเป็นคนพบ

• ยื่นขอเสียอากรเองภายใน 15 วันนับแต่วันที่ต้องปิดแสตมป์ เสียเฉพาะอากร (มาตรา 113 ข้อ 1)
• ยื่นเองเมื่อเลย 15 วันแต่ไม่เกิน 90 วัน เงินเพิ่ม 2 เท่าของอากรหรือ 4 บาท แล้วแต่อย่างใดมากกว่า (มาตรา 113 ข้อ 2 (ก))
• ยื่นเองเมื่อเกิน 90 วัน เงินเพิ่ม 5 เท่าหรือ 10 บาท แล้วแต่อย่างใดมากกว่า (มาตรา 113 ข้อ 2 (ข))
• เจ้าพนักงานตรวจพบว่าไม่ได้ปิดแสตมป์เลย เงินเพิ่ม 6 เท่าหรือ 25 บาท แล้วแต่อย่างใดมากกว่า (มาตรา 114 (2) (ก))

ผลที่หนักกว่าเงินเพิ่มคือมาตรา 118 ตราสารที่ไม่ได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรครบ ถ้าวันหนึ่งต้องฟ้องลูกค้าที่ไม่จ่ายเงินตามสัญญาจ้าง หรือฟ้องผู้กู้ที่ไม่คืนเงิน ต้องเสียอากรพร้อมเงินเพิ่มก่อนจึงจะใช้สัญญานั้นในศาลได้

เริ่มจากตรงไหน

1. ไล่รายการสัญญาที่ยังมีผลอยู่ สัญญาเช่า สัญญาจ้าง สัญญากู้ และสัญญาค้ำประกัน ดูว่าฉบับไหนยังไม่ได้ติดอากรหรือชำระอากร ถ้าพบก่อนเจ้าพนักงาน การยื่นเองเสียเงินเพิ่มน้อยกว่า
2. ใส่ขั้นตอนอากรในขั้นตอนเซ็นสัญญา กำหนดว่าใครคำนวณ ใครปิดแสตมป์หรือชำระเป็นตัวเงิน และเก็บหลักฐานไว้กับสัญญา
3. ตรวจเงินกู้ระหว่างบริษัท สัดส่วนการถือหุ้นถึง 25% และถือมาหกเดือนก่อนวันกู้หรือไม่ ถ้าไม่ถึง ให้ถามผู้ทำบัญชีเรื่องภาษีธุรกิจเฉพาะก่อนโอนเงิน
4. ก่อนขายที่ดินหรืออาคารในนามบริษัท คำนวณภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% ของราคาขายไว้ในเงินสดที่ต้องเตรียมวันโอน
5. ถ้ามีรายรับที่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะเป็นประจำ ตรวจว่าจดทะเบียนแล้ว และยื่น ภ.ธ.40 ทุกเดือนแม้ไม่มีรายรับ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีสำหรับกรณีเฉพาะ ข้อมูลกฎหมาย ณ เดือนตุลาคม 2569

แหล่งข้อมูล

• ประมวลรัษฎากร หมวด 5 ภาษีธุรกิจเฉพาะ มาตรา 91–91/21 — กรมสรรพากร
• กิจการที่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ (รวมเงื่อนไขการขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 342) — กรมสรรพากร
• ฐานภาษีและอัตราภาษีธุรกิจเฉพาะ (ภาษีท้องถิ่นร้อยละ 10) — กรมสรรพากร
• พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 240) พ.ศ. 2534 กิจการที่ได้รับยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะ มาตรา 3 (32) — กรมสรรพากร
• บัญชีอัตราอากรแสตมป์ — กรมสรรพากร
• ประมวลรัษฎากร หมวด 6 อากรแสตมป์ มาตรา 103–129 (มาตรา 113, 114 และ 118) — กรมสรรพากร
• ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับอากรแสตมป์ (การชำระอากรเป็นตัวเงินและแบบ อ.ส.9) — กรมสรรพากร